Bloemen eten voelt voor veel mensen nog steeds een beetje excentriek. Maar als je erover nadenkt, doen we het al eeuwen. Artisjokken zijn bloemknoppen. Saffraan zijn stampers. Kappertjes zijn bloemknoppen van Capparis spinosa. Eetbare bloemen zijn geen trend — ze zijn een vergeten traditie die aan een comeback bezig is.
Waarom eetbare bloemen kweken?
Drie redenen. Ten eerste: smaak. Veel bloemen hebben een verrassend uitgesproken smaak — pepperig, zoet, kruidig, citroenachtig. Ten tweede: visueel. Een salade met viooltjes en calendula ziet er uit als een schilderij. Ten derde: biodiversiteit. Bloemen trekken bestuivers aan, en dat is precies wat je moestuin nodig heeft.
De tien beste eetbare bloemen voor de tuin
1. Oost-Indische kers (Tropaeolum majus)
De koningin van de eetbare bloemen. Alles is eetbaar: bloemen, bladeren, onrijpe zaden (de armeluis-kappertjes). De smaak is pepperig, vergelijkbaar met waterkers. Zaaien na de laatste vorst, volle zon, niet te rijke grond — in vette grond krijg je veel blad en weinig bloemen. Ideaal als bodembedekker of hangplant.
2. Goudsbloem (Calendula officinalis)
Knalloranje tot geel, met een licht bittere, kruidachtige smaak. De bloemblaadjes zijn prachtig door rijst, in salades, of als kleurstof in bouillon — het wordt wel eens 'het saffraan van de armen' genoemd. Makkelijke zaaier, zaait zichzelf uit, en bloeit tot de eerste vorst.
3. Viooltje (Viola)
De eetbare viooltjes — zowel het driekleurig viooltje (Viola tricolor) als gekweekte pansies — hebben een milde, licht zoete smaak. Perfect voor desserts, op taarten, of bevroren in ijsblokjes. Kweken is simpel: zaai in het voorjaar of nazomer.
4. Courgettebloem
Wie courgettes kweekt, kent de overvloed aan bloemen. De mannelijke bloemen (die op een dunne steel zitten, zonder mini-courgette eraan) kun je plukken zonder de oogst te verminderen. Vul ze met ricotta en kruiden, dip in beslag en frituur ze. Een Italiaans zomergerecht dat je niet meer vergeet.
5. Lavendel (Lavandula angustifolia)
Gebruik spaarzaam — lavendel is intens. Een snufje gedroogde lavendelbloemetjes door koekjesdeeg, in een crème brûlée, of door zelfgemaakte limonade. Kies Lavandula angustifolia, niet de hybride lavandin — die is te kamferachtig voor culinair gebruik.
6. Borage (Borago officinalis)
Stervormige helderblauwe bloemen die naar komkommer smaken. Fantastisch in Pimm's, in een gin-tonic, of in een zomerse salade. Borage is een magneet voor bijen en zaait zichzelf rijkelijk uit — plant het één keer en je hebt het voor altijd.
7. Daglelie (Hemerocallis)
In de Chinese keuken een delicatesse: de knoppen worden gedroogd of vers gebruikt in roerbakgerechten en soepen. De bloemen smaken mild zoet tot licht groente-achtig. Let op: alleen Hemerocallis is eetbaar. Verwar ze niet met echte lelies (Lilium), die giftig zijn.
8. Rozenblaadjes (Rosa)
Geurende rozen hebben de meeste smaak. Oude rozenrassen als Rosa damascena zijn het lekkerst. Gebruik de blaadjes in rozenwater, Turkse lokum, marmelade of siroop. Verwijder het witte stukje aan de basis van elk bloemblad — dat smaakt bitter.
9. Korenbloem (Centaurea cyanus)
Visueel spectaculair met die intense blauwe kleur, smaak is neutraal tot licht kruidig. Puur decoratief in de keuken, maar wat een decoratie. Makkelijk te zaaien, bloeit van juni tot september.
10. Salie (Salvia officinalis)
De bloemen van keukensalie zijn eetbaar en smaken — niet verrassend — naar salie, maar milder en zoeter. Strooi ze over pasta, door een botersaus, of gebruik ze als garnering bij vleesgerechten.
Veiligheid: wat je moet weten
Niet alle bloemen zijn eetbaar. Sommige zijn giftig — vingerhoedskruid (Digitalis), herfsttijloos (Colchicum autumnale), lelietje-van-dalen (Convallaria majalis). Eet nooit een bloem waarvan je niet honderd procent zeker bent dat die eetbaar is.
- Eet alleen bloemen die je zelf hebt gekweekt of waarvan je zeker weet dat ze niet bespoten zijn. Bloemen van de bloemist zijn bijna altijd behandeld met pesticiden
- Eet geen bloemen die langs een drukke weg groeien
- Probeer een nieuwe eetbare bloem eerst in kleine hoeveelheid — sommige mensen reageren allergisch
- Verwijder meeldraden en stampers voor consumptie — die kunnen bitter smaken en stuifmeel kan allergische reacties geven
Kweken en oogsten
De meeste eetbare bloemen zijn ongecompliceerde zaaibloemen die weinig eisen stellen. Oost-Indische kers, calendula, borage en korenbloem kun je direct ter plekke zaaien na de laatste vorst. Ze gedijen in gewone tuingrond en hebben weinig extra voeding nodig — sterker nog, te veel mest geeft meer blad en minder bloemen.
Oogst bloemen 's ochtends, nadat de dauw is opgetrokken. Gebruik ze zo vers mogelijk. Als je ze moet bewaren: leg ze op een vochtig keukenpapier in een afgesloten bak in de koelkast. Zo houden ze een dag of twee.
In de keuken
Begin simpel. Strooi bloemblaadjes door een groene salade. Leg een viooltje op een dessert. Meng calendula door rijst. Naarmate je vertrouwen groeit, kun je experimenteren met bloemenboter (zachte boter met fijngehakte bloemen en kruiden), bloemensiroop (suiker, water, en handenvol rozenblaadjes of lavendel), of gekonfijte bloemen (bestrijk met eiwit, bestrooi met suiker, laat drogen).
Eetbare bloemen zijn een brug tussen de siertuin en de moestuin. Ze bewijzen dat die scheiding eigenlijk kunstmatig is. Een tuin kan mooi zijn en eetbaar tegelijk — en dat is misschien wel de meest ecologische gedachte van allemaal.