Ergens in maart slaat het om. Het ene moment zit je nog met een kop thee achter het raam, het volgende sta je buiten en denk je: waar begin ik in hemelsnaam? Het voorjaar in de tuin is een combinatie van opwinding en lichte paniek. Er moet gesnoeid, gezaaid, bemest, opgeruimd en geplant worden — en het liefst allemaal gisteren. Maar rustig aan. Als je het per maand bekijkt, valt het mee.
Maart: de grote opstart
Opruimen en inspecteren
Loop eerst een rondje door de tuin en bekijk wat de winter heeft achtergelaten. Verwijder afgebroken takken, controleer of vaste planten nieuwe scheuten laten zien en ruim eventueel achtergebleven blad op van paden en gazon. Laat blad in borders gerust nog even liggen: het beschermt de bodem en biedt schuilplaats aan nuttige insecten die nog niet actief zijn.
Snoeien
Maart is de laatste maand voor de wintersnoei van appel- en perenbomen. Ook zomerbloeiers als vlinderstruik (Buddleja davidii) en de late spirea (Spiraea japonica) kun je nu stevig terugknippen: zij bloeien op het nieuwe hout dat dit seizoen groeit.
Rozen snoei je zodra de forsythia bloeit — dat is een klassieke tuinierswijsheid die nog steeds klopt. De bodemtemperatuur is dan hoog genoeg voor nieuwe groei.
Bodem voorbereiden
Werk compost of verteerde mest door de bovenste laag van moestuinbedden. Niet spitten — dat verstoort het bodemleven. Licht harken of aanvullen met een laag van vijf centimeter is genoeg. De wormen en bacteriën trekken het naar beneden.
April: zaaien en planten
Buitenzaaien
Zodra de bodemtemperatuur boven de acht graden komt, kun je starten met directe zaai van wortelen, radijs, spinazie, tuinbonen en erwten. Gebruik een bodemthermometer — je hoeft niet te gokken. Sla, rucola en snijbiet kunnen ook, maar bescherm ze bij nachtvorst met een vliesdoek.
Voorzaaien
Tomaten, paprika's, courgettes en pompoenen zaai je binnen voor, op een warme vensterbank of in een verwarmde kas. Zaai ze in april als je ze niet al in maart hebt gedaan. Ze gaan pas na de IJsheiligen (11–14 mei) naar buiten.
Vaste planten delen
April is een prima maand om vaste planten te delen. Groot de polletjes uit, scheur ze uit elkaar en plant de stukken op een nieuwe plek. Je krijgt er gratis planten bij en de moederplant wordt er vitaler van.
Onkruid bijhouden
Dit is het moment om er bovenop te zitten. Onkruid groeit nu net zo hard als je gewenste planten. Schoffel regelmatig op een droge dag — het liefst als de onkruiden nog klein zijn. Eén uur wieden in april scheelt je vijf uur in juni.
Mei: de versnelling
Na de IJsheiligen
Na 14 mei is de kans op nachtvorst in Nederland klein (al zijn er uitzonderingen). Nu mogen warmteminnende gewassen naar buiten: tomaten, courgettes, komkommers, bonen, pompoenen en paprika's. Hard ze eerst een week af door ze overdag buiten en 's nachts binnen te zetten.
Mulchen
Zodra de bodem is opgewarmd, breng je een laag mulch aan in borders en moestuinbedden: gehakseld hout, stro, of halfverteerd compost. Vijf tot acht centimeter houdt vocht vast, onderdrukt onkruid en voedt het bodemleven.
Bladluizen in de gaten houden
In mei verschijnen de eerste bladluiskolonies. Wacht niet tot ze explosief groeien. Een stevige waterstraal verwijdert veel. Controleer of er lieveheersbeestjes en hun larven in de buurt zijn — die ruimen de zaak vaak zelf op.
Gazon
De eerste maaibeurt valt meestal eind april of begin mei, afhankelijk van de groei. Zet de maaier hoog — zes tot acht centimeter. Kort maaien verzwakt het gras en geeft onkruid een kans. Heb je kale plekken? Zaai die bij met een grassenmengsel dat past bij jouw grondsoort.
Doorlopende taken
- Water geven: nieuw geplante planten en zaailingen hebben regelmatig water nodig. Geef liever één keer goed dan elke dag een beetje.
- Compost bijvullen: het voorjaar levert veel snoeihout, onkruid en keukengft op. Houd je composthoop bij en wissel groen en bruin materiaal af.
- Vogels: hang nestkastjes op vóór maart. Verstoor broedende vogels niet — ze zijn je beste bondgenoot tegen rupsen en insecten.
- Slakken: controleer op slakkenvraat zodra het 's nachts boven de vijf graden is. Leg planken neer als val en ruim ze 's ochtends op.
De valkuil: te veel tegelijk
De grootste fout in het voorjaar is alles tegelijk willen doen. Maak een lijstje per week. Begin met de tijdgevoelige zaken — snoeien vóór de sapstroom, zaaien op het juiste moment — en laat de rest wachten. Een tuin is geen wedstrijd. Wat deze week niet lukt, kan volgende week vaak nog prima.
En onthoud: de tuin hoeft er in maart niet uit te zien als in juni. Geef jezelf en je planten de tijd. Dat is uiteindelijk ook ecologisch tuinieren: meewerken met het tempo van de natuur, in plaats van ertegen.