Bokashi (Japans voor 'goed gefermenteerd organisch materiaal') is sinds de jaren '80 ontwikkeld door de Japanse landbouw-onderzoeker Teruo Higa, op basis van zijn werk met Effectieve Micro-organismen (EM) — een mengsel van gistsoorten, fotosynthetiserende bacteriën en melkzuurbacteriën. Anders dan composteren is bokashi niet aerobe afbraak (waarbij organisch materiaal door schimmels en bacteriën wordt afgebroken tot humus) maar anaerobe fermentatie — vergelijkbaar met zuurkool. Voor wie in een appartement of stadstuin geen ruimte voor een composthoop heeft, of wie keukenresten verwerkt waarin vlees, vis en zuivel zitten (die niet op een traditionele composthoop horen), is een bokashi-emmer een werkbaar alternatief.
Wat een bokashi-emmer is
Een bokashi-emmer is een luchtdichte plastic emmer (15-20 L) met:
- Een binnenrooster op 5 cm boven de bodem — keukenresten erop, vocht zakt eronder.
- Een aftapkraan aan de onderkant — voor het aftappen van het 'bokashi-vocht' (een geconcentreerd vloeibaar nevenproduct).
- Een luchtdichte deksel — anaerobe fermentatie vraagt afwezigheid van zuurstof.
- Een zak EM-bokashibran — zemelen geënt met EM-cultures, te koop bij groene tuincentra of online (€15-25 per kilo).
Goede merken: Bokashi Organko, Skaza, Greendigest. Eenvoudige zelfbouw is mogelijk — een Boxar-emmer met aftapkraantje (€30 bij Hornbach) plus rooster.
Hoe het werkt — stap voor stap
- Verzamel keukenrest — alles werkt: groente- en fruitschillen, koffiedrap, theefilters, eierschalen, brood, gekookte resten, vlees, vis, zuivel. Het enige wat niet werkt: vloeibaar afval (overrijpe soep), grote botten, planten met systemische ziekten.
- Lekker fijn snijden helpt — kleinere stukjes fermenteren sneller.
- Leg in 3-5 cm laagjes in de emmer.
- Strooi tussen elke laag een handvol bokashibran (1-2 eetlepels per kilo afval).
- Druk goed aan met een houten lepel of plak — lucht eruit drukken is essentieel.
- Sluit deksel luchtdicht.
- Tap elke 3-4 dagen het bokashi-vocht af via de kraan.
- Vul de emmer in 1-3 weken (afhankelijk van keukenrest-hoeveelheid).
- Sluit volle emmer en laat 2 weken nafermenteren.
- Werk dan in tuin of pot.
Wat na fermentatie — niet 'compost'
Een gefermenteerde bokashi-massa is niet verteerd compost: de stukjes zijn nog herkenbaar (soms zelfs vlees, vis), de pH is laag (3,5-4,5 — zuur door melkzuurproductie), en kleinwerkende organismen domineren. Direct uitstrooien op planten is een fout — de zuurte beschadigt wortels. Bokashi vraagt twee verwerkingsroutes:
Route 1: graven in een tuinkuil
- Graaf een sleuf van 25-30 cm diep, ergens in de tuin.
- Dump bokashi-massa erin.
- Bedek met 15-20 cm grond.
- Wacht 2-3 weken voordat je daar plant — bodem-mikrobiota verteren ten slotte de massa.
- Een eenvoudige roterende-kuil-strategie: graaf elke maand 1 m verder, alternerend rondom de moestuin.
Route 2: doorroeren in compostbak
- Voeg gefermenteerde bokashi toe aan een traditionele compostbak.
- Werk goed door met andere compost — bokashi mengt het bestaand compostecosysteem.
- Wacht 2-3 weken voor uiteindelijk gebruik.
Route 3: pot of bak voor stadstuin
- Voor wie geen open grond heeft: meng bokashi (1 deel) met tuinaarde (3 delen) in een aparte plastic of metalen bak.
- Wacht 4-6 weken — compostmassa verteert.
- Daarna direct in plantenbakken bruikbaar.
Bokashi-vocht — een goldmine
Het vocht dat je via de aftapkraan opvangt is een geconcentreerd vloeibaar product:
- Hoge concentratie melkzuurbacteriën, antioxidanten, voedingsstoffen.
- Verdund 1:200 met water als plantenvoeding — direct op planten gietbaar.
- Verdund 1:50-1:100 als afvoerspoeler — ontstopt en deodoriseert biofilms in afvoerpijpen.
- Onverdund toevoegen aan septische tank, mestput.
Niet bewaren langer dan 1 week — verliest microbiële activiteit.
Voor- en nadelen tegenover compostering
Bokashi voordelen
- Werkt binnen, geen tuin nodig.
- Verwerkt vlees, vis, zuivel, gekookte resten.
- Geen geur (bij goede afsluiting), wel een licht-zure 'zuurkool'-aroma bij openen.
- Snelle aanvankelijke fermentatie (2-3 weken).
- Stikstof- en koolstofbehoud — minder verlies dan in aerobe compostering.
Bokashi nadelen
- Vraagt aankoop van bokashibran (~€2-4 per maand bij dagelijks koken).
- Eindproduct is niet rechtstreeks bruikbaar — nog een verwerkingsstap nodig.
- Zuur — kan bij directe toepassing pH lokaal verlagen.
- Anaerobe omstandigheden niet altijd betrouwbaar voor pathogeenreductie — gebruik bokashi-eindproduct niet rechtstreeks op groente die je dezelfde week eet.
Compostering voordelen
- Geen aankoop van toegift nodig.
- Eindproduct direct bruikbaar als grondverbeteraar.
- Werkt voor grote volumes (m³-niveau).
Wanneer kies je wat
- Stadstuinier zonder grond → Bokashi.
- Hobbytuin met composthoek → Compostering.
- Veelzijdige keuken (vlees, vis) → Bokashi (compostering accepteert deze niet).
- Wormenkast in keuken → Wormcompostering (vermicultuur) is een derde alternatief, zie ander artikel.
- Combinatie: bokashi keukenrest binnen, traditionele compost voor tuinrest buiten — beide elkaar aanvullen.
Wat je deze week kunt doen
Bestel deze week een bokashi-emmer (€40-80) en een eerste zak bokashibran (€15-25). Een complete startset is bij Aveve, Welkoop of online via bokashi.nl te vinden. Plaats de emmer onder de keukentafel of in een kast — geen geur als deksel goed aansluit. Begin keukenrest aanleggen en strooien. In drie weken is je eerste emmer vol, en in week 5 graaf je hem in een tuinhoek of meng je hem in een potbak. Vanaf dan heb je een wekelijks ritme: één emmer vol, één rust-fermentatie, één klaar voor verwerking. Voor 30 euro per maand verwerk je circa 80% van je groente- en keukenresten zonder gemeentelijke afvoer en zonder grote tuinruimte.