Vermicomposteren — composteren met behulp van wormen — is een van de meest efficiënte methoden om keukenafval om te zetten in hoogwaardige bodemverbeteraar. De uitwerpselen van compostwormen, wormencasting genoemd, bevatten volgens onderzoek van Cornell University tot vijf keer meer stikstof, zeven keer meer fosfor en elf keer meer kalium dan gewone tuingrond. Bovendien zitten castings vol met gunstige micro-organismen die plantenziekten onderdrukken. Een wormenbak past op elk balkon, in elke keuken of garage.
Welke wormen heb je nodig voor een wormenbak?
Niet elke worm is geschikt. De gewone regenworm (Lumbricus terrestris) leeft in diepe, verticale gangen in de grond en gedijt niet in een bak. Voor vermicomposteren heb je epigeïsche wormen nodig — soorten die van nature in de bovenste laag organisch materiaal leven. De twee meest gebruikte soorten zijn:
- Compostworm / tijgerworm (Eisenia fetida): de meest voorkomende keuze. Herkenbaar aan de rode kleur met gele banden. Verwerkt dagelijks de helft van het eigen lichaamsgewicht aan organisch materiaal. Optimale temperatuur: 15-25°C.
- Rode worm (Eisenia andrei): nauw verwant aan E. fetida, iets kleiner en egaler rood. Vaak vermengd in commerciële wormenstartpakketten.
Begin met minimaal 500 gram wormen (circa 1.000 exemplaren). Een gezonde wormenpopulatie verdubbelt zich elke drie maanden onder optimale omstandigheden. Compostwormen zijn hermafrodiet maar hebben wel een partner nodig voor voortplanting. Na paring produceert elke worm wekelijks een tot drie coconnetjes waaruit elk twee tot vijf jonge wormen kruipen.
De wormenbak inrichten
Een wormenbak bestaat uit minimaal twee gestapelde bakken met geperforeerde bodems, plus een opvangbak onderaan voor het vocht (wormenwee of wormpercolaat). Je kunt een bak kopen of zelf maken van ondoorzichtige kunststofbakken.
Basisinrichting
- Maak gaten van 5-8 mm in de bodem van de bovenste bak(ken) zodat wormen tussen lagen kunnen migreren
- Maak kleine luchtgaatjes (2-3 mm) in de zijkanten voor ventilatie
- Leg op de bodem een laag vochtige kokosvezel of gescheurde krant — dit is het beddingmateriaal
- Voeg een handvol fijn zand of tuinaarde toe — wormen hebben kleine steentjes nodig in hun spijsvertering (ze hebben geen tanden en malen voedsel in hun krop)
- Plaats de wormen op het beddingmateriaal en dek af met een vochtige krant of jutezak
Voeding: wat mag wel en niet in de wormenbak
Geschikt voer
- Groente- en fruitresten: schillen, pitten, overgebleven sla, verwelkte kruiden — snij in kleine stukken voor snellere verwerking
- Koffiedik en theezakjes (papieren zakjes): geliefd bij wormen, de fijne structuur stimuleert het bodemleven
- Brood en granen: in kleine hoeveelheden, weekgemaakt
- Eierschalen: fijngemalen als kalkbron voor pH-buffering
- Karton en papier: gescheurd, als koolstofrijke aanvulling
Niet geschikt
- Citrusvruchten en uien: de essentiële oliën (limoneen, thiosulfinaat) zijn giftig voor wormen
- Knoflook: bevat allicine, een krachtig antimicrobieel middel dat het bodemleven schaadt
- Vlees, vis en zuivel: trekken vliegen en ratten aan en worden anaeroob (stinkend) afgebroken
- Gekookt voedsel met zout of olie: zout dehydreert wormen door osmose, olie verstikt hun huidademhaling
- Scherp of sterk gekruid voedsel: capsaïcine in pepers irriteert de wormenhuid
Wormen ademen door hun vochtige huid — daarom is alles wat de huidfunctie verstoort (zout, olie, zuren) schadelijk. Voer niet meer dan de wormen in twee tot drie dagen kunnen verwerken. Een vuistregel: 500 gram wormen verwerkt circa 250 gram keukenafval per dag.
Optimale omstandigheden in de wormenbak
Temperatuur
Compostwormen zijn actief tussen 10°C en 30°C, met een optimum rond 20-25°C. Boven 30°C raken ze gestrest, boven 35°C sterven ze. Onder 5°C stoppen ze met eten en voortplanten. Plaats de bak daarom op een beschutte plek: in de schaduw in de zomer, vorstvrij in de winter.
Vochtigheid
Het beddingmateriaal moet vochtig als een uitgeknepen spons zijn (70-80% vocht). Te nat en de wormen verdrinken of de bak wordt anaeroob; te droog en de wormen dehydreren. Voeg bij droogte vochtig papier of een beetje water toe; bij te veel vocht droog karton of krantensnippers.
pH-waarde
Wormen prefereren een pH van 6,0-7,0 (licht zuur tot neutraal). Fruitresten kunnen de bak verzuren. Voeg regelmatig een beetje fijngemalen eierschaal of tuinkalk toe om de pH te bufferen. Een te zure omgeving herken je aan een zurige geur en wormen die naar de bovenkant vluchten.
Problemen oplossen
- Fruitvliegjes: begraaf voedselresten onder een laag bedding en dek de bak af. Plaats een azijnval naast de bak.
- Stank: de bak is te nat of er is te veel gevoerd. Stop met voeren, voeg droog karton toe en laat de deksel open voor ventilatie.
- Wormen vluchten: de omstandigheden zijn niet goed (te zuur, te nat, te warm). Controleer pH, vocht en temperatuur.
- Witte potwormpjes (Enchytraeidae): wijzen op een te zure omgeving. Voeg kalk of eierschaal toe.
Wormencasting oogsten en gebruiken
Na 3-4 maanden is de onderste bak gevuld met donkere, kruimelige wormencasting. Stop met voeren in deze bak en begin in de bovenste bak te voeren — de wormen migreren vanzelf omhoog. Na twee weken kun je de casting oogsten. Gebruik het als topdressing rond planten (1-2 cm laag), meng het door potgrond (20% casting) of maak er wormenthee van: een handvol casting in een liter water, 24 uur laten trekken met beluchting, en verdund gieten.