Een groen dak is een dakbedekking met levende vegetatie. Het verschil tussen extensief en intensief zit in de dikte van de groeilaag, het gewicht en het onderhoud. Bij extensieve daken gaat het om een dunne sedumlaag op lichte daken; bij intensieve daken om een volwaardig daktuin met struiken en soms bomen. De keuze tussen beide hangt vooral af van de draagkracht van het dak, de helling, en wat je ervan verwacht — schoonheid en biodiversiteit, of werkelijke gebruikstuin.
Extensief: het sedumdak
Een extensief groen dak heeft een substraatlaag van 10 tot 15 cm en weegt verzadigd ongeveer 60 tot 100 kg per vierkante meter. Dat is licht genoeg voor de meeste schuurtjes, garages en moderne aanbouwen, maar nog steeds aanzienlijk: een gemiddelde garage van 25 m² draagt dan zo'n 1500 tot 2500 kg extra na een regenbui. Een constructeur of dakdekker moet dat altijd vooraf controleren.
De vegetatie bestaat hoofdzakelijk uit sedumsoorten en mossen die droogte en hitte verdragen. Typische soorten op een extensief dak:
- Wit vetkruid (Sedum album) — bloeit roomwit in juni
- Tripmadam (Sedum reflexum) — gele bloemen, blauwgroen blad
- Muurpeper (Sedum acre) — gele bloei, een van de robuuste sleutelsoorten
- Kruipend zenegroen (Ajuga reptans) — voor iets vochtiger zones
- Bergthijm (Thymus pulegioides) — geurig en aantrekkelijk voor wilde bijen
- Klein vetkruid (Sedum sexangulare) — onderschat, lange bloeiperiode
Een extensief dak vraagt nauwelijks onderhoud: tweemaal per jaar ongewenste opslag (boompjes uit zaad, brandnetels) verwijderen en eventueel bemesten met een lichte langzaamwerkende meststof als de vegetatie verzwakt. Beregenen is in normale jaren niet nodig — sedum overleeft droogteperioden van vier tot zes weken.
Intensief: een volwaardige daktuin
Een intensief groen dak heeft een substraatlaag vanaf 30 cm, en kan oplopen tot 1 m of meer voor bomen. Het verzadigde gewicht ligt tussen 200 en 500 kg per vierkante meter, soms hoger. Dat vraagt een betonnen of zwaar gedimensioneerde houten constructie — vrijwel altijd voorzien in nieuwbouw, vrijwel nooit aanwezig op bestaande schuren.
Een intensief dak gedraagt zich als een normale tuin: vaste planten, struiken en zelfs kleine bomen kunnen er groeien. Ze zijn ecologisch waardevoller dan extensieve daken omdat ze meer plantvariatie en meer fauna ondersteunen, maar vergen veel meer onderhoud, irrigatie en bemesting.
Opbouw van het dak
Beide typen werken in principe in lagen, van onderaf naar boven:
- Wortelwerende laag direct op de bestaande dakbedekking — voorkomt dat wortels het dak doordringen
- Beschermlaag (vlies of rubbermat) tegen mechanische schade
- Drainagelaag van noppenfolie of grof granulaat — waterafvoer en luchtdoorvoer
- Filtervlies dat substraat scheidt van drainage
- Substraat — een licht, mineraal mengsel speciaal voor groene daken (geen tuinaarde, die is te zwaar en verdicht)
- Vegetatie, hetzij vooraf gekweekte sedummatten, hetzij plug- of zaadbeplanting
Sedummatten leveren direct resultaat maar zijn duurder. Pluggen of stekjes werken na één tot twee groeiseizoenen, en zaad pas na twee tot drie. De meeste leveranciers verkopen pre-cultiveerde matten met tien tot vijftien soorten samen.
Regenwaterbuffer en isolatie
Een groen dak presteert ecologisch én functioneel goed. Een extensief sedumdak vangt afhankelijk van substraatdikte en regenintensiteit 40 tot 70 procent van het regenwater af; bij een intensief dak loopt dat op tot 80 procent. Het verschil met een conventioneel dak komt vooral tijdens hoosbuien naar voren, wanneer een groen dak de piekbelasting op het riool fors vertraagt.
Wat isolatie betreft: een groen dak verbetert vooral het zomerklimaat. Onderzoek van TU Delft laat zien dat de oppervlaktetemperatuur van een sedumdak in volle zon 30 tot 40°C lager kan zijn dan van een zwart bitumen dak. Dat scheelt direct in de koeling van de woning eronder. In de winter is het isolatie-effect kleiner — minder dan 0,5 m³K/W extra — maar wel meetbaar.
Stedelijke biodiversiteit
Voor stadinsecten zijn groene daken cruciale stapstenen. Wilde bijen — vooral muurmaskerbij (Hylaeus brevicornis) en sluipwesp-soorten — vinden er nectar en nestmateriaal op hoogtes waar ze met rust gelaten worden. Dakvogels zoals merel, witte kwikstaart en ekster gebruiken extensieve daken voor voedselzoeken.
De biodiversiteitswinst hangt samen met soortenrijkdom in de mat. Een sedumdak met alleen drie soorten levert ecologisch weinig op. Een mat met vijftien tot twintig soorten — sedum, kruidachtigen, lichtgewicht grassen — herbergt aantoonbaar meer insectenleven. Bij keuze van een leverancier loont het dus om te vragen naar de soortensamenstelling, niet alleen naar het uiterlijk in catalogi.
