Een insectenhotel is een verzameling kleine schuilplekken die uiteenlopende insecten gericht aantrekken. Het beeld dat in tuincentra is ontstaan — een houten kast met bamboebuisjes — toont maar een fractie van wat een goed hotel kan zijn. Behalve solitaire bijen zoeken ook gaasvliegen, oorwurmen, lieveheersbeestjes en spinnen er onderdak, mits het hotel als wijk is opgebouwd, niet als monoblok. Voor de specifieke nestbehoeften van wilde bijen verwijzen we door naar het uitgebreidere artikel over het bijenhotel maken — hier ligt de focus juist op de andere bewoners.
Het probleem met grote hotels
Grote insectenhotels concentreren populaties op één plek. Dat klinkt aantrekkelijk, maar leidt in de praktijk tot snelle opbouw van parasieten en ziekten. Onderzoek van de Universiteit van Würzburg laat zien dat hotels met meer dan dertig nestbuizen op één locatie binnen drie tot vier jaar parasitenpercentages tot vijftig procent kunnen oplopen.
Beter is een verdeelde aanpak: meerdere kleine hotels of compartimenten, ieder afgestemd op een specifieke insectengroep, op zinvolle afstand van elkaar (vijf tot vijftien meter). Zo gedraagt het geheel zich als een wijk met verschillende functies, niet als een appartementsgebouw.
Vier compartimenten voor vier groepen
1. Gaasvliegen
Gaasvliegen (Chrysoperla carnea) zijn delicate groene insecten waarvan de larven actieve bladluiseters zijn. Eén larve eet in twee weken zo'n 200 bladluizen. Volwassen gaasvliegen overwinteren liever in donkere, koele ruimtes met luchtige opvulling.
Maak een gaasvliegen-hotel: een kistje van 30 cm breed met een smalle, verticale invliegopening van 1 cm aan de voorkant, gevuld met losjes opgepropte gegolfd karton of stro. Schilder het kistje van binnen donkerrood — gaasvliegen worden door deze kleur aangetrokken — en plaats het beschut, op 1,50 m hoogte aan de noordoostkant.
2. Oorwurmen
Oorwurmen (Forficula auricularia) zijn nuttige, miskend nuttige insecten. Ze eten 's nachts bladluizen, eitjes van plagen en jonge rupsen. Overdag verstoppen ze zich in donkere, droge holtes.
Een oorwurmenhotel is verbluffend simpel: een aardewerken bloempot omgekeerd, gevuld met houtwol of stro, en hangend in een fruitboom. Een touw door het afvoergat houdt de pot op zijn plek. Hang de potten op vanaf eind mei in fruit- en notenbomen — bij appel- en perenbomen helpen oorwurmen merkbaar tegen bladluis-uitbraken in juni en juli.
3. Lieveheersbeestjes
Lieveheersbeestjes overwinteren in groepen op droge, beschutte plekken — onder boomschors, in bladhopen of in kieren van schuurtjes. Een speciaal hotel werkt minder goed als plaatsing dan als volume: een kleine houten kast (15x15x30 cm) met smalle horizontale spleten van 5-7 mm, gevuld met droge dennenappels of grove houtwol, hangt aan een boomstam op 1 m hoogte.
Belangrijk: de plek moet droog blijven. Een afdakje of zuidoost-oriëntatie helpt. Een nat lieveheersbeestjeshotel produceert schimmel en doodt zijn gasten.
4. Schuilplek voor sluipwespen, wandelende takken en springspinnen
Niet alle gasten leggen eieren — sommige zoeken alleen schuilplek. Voor sluipwespen, springspinnen, weverkevers en gaasvliegen werkt een open compartiment met losjes gestapelde kleine takken en stengels uitstekend. Geen complexe constructie, gewoon variatie in gaten en spleten van 2-8 mm diameter.
Plaatsing: zuidoost en uit de wind
De algemene plaatsingsregel voor alle compartimenten is zuidoost-oriëntatie: ochtenzon warmt vroeg op zonder dat hete middagzon de bewoners verstoort. Zorg voor 1 tot 2 m hoogte boven de grond, een trillingsvrije bevestiging, en plaats het hotel uit windstoten.
Het hotel werkt alleen als de directe omgeving voldoende voedsel biedt. De vuistregel is bloeiende planten en geen pesticiden binnen een straal van 200 meter — solitaire bijen en sluipwespen vliegen nauwelijks verder. Bovendien moeten in de tuin zelf nestmateriaal en jachtprooi aanwezig zijn: een tuin zonder bladluizen is voor lieveheersbeestjes en gaasvliegen niet aantrekkelijk.
Onderhoud: niet doen wat fout is
De grootste fouten zijn dennenappels en stro neerleggen voor solitaire bijen (die gebruiken die niet — alleen oorwurmen en lieveheersbeestjes wel), nestbuizen tot tegen elkaar plaatsen zonder ventilatieruimte, en hotels nooit reinigen. Voor solitaire bijen: zie het uitgebreide artikel over het bijenhotel maken voor onderhoudsadvies. Voor de andere compartimenten geldt: vervang vulmateriaal (karton, stro, houtwol) elke twee tot drie jaar aan het einde van de winter, voordat de nieuwe bewoners arriveren. Zo blijft het hotel decennia bruikbaar zonder dat het een parasietenkweekvijver wordt.
