Laatste oogst zomergewassen
Tomaat, paprika, courgette — pluk alles ook al is het nog half rijp. Op vensterbank kunnen tomaten nog narijpen.
Seizoenskalender
Herfst
Tuin in September
De herfst kondigt zich aan. Nachten worden koeler, ochtenden vaak nevelig, en de tuin verschuift langzaam van produceren naar afwikkelen. September is dé maand om te planten — vaste planten, struiken en bollen profiteren van warme bodem onder koelere lucht.
Tuintaken (8)
Wat staat er deze maand op de planning in de ecotuin.
Wilde bloemenweide laatste maaibeurt
Half september, na zaadzetting. Maaisel laten liggen 1 week voor zaadval, daarna afvoeren om verschraling te behouden.
Bollen planten voor het voorjaar
Krokus, narcis, sneeuwklokje, blauwe druifjes (wild bestuiver-magneten!). Tulpen pas oktober/november — anders gaan ze te vroeg uitlopen.
Wintergroenbemesters zaaien
Op lege bedden direct na oogst: rogge, wikke, gele mosterd. Verbetert bodem, voorkomt uitspoelen, geeft volgend voorjaar groene bemesting.
Fruit oogsten
Appels: draai voorzichtig 90° — losse appels zijn rijp. Peren: nooit op de boom rijp laten worden, plukken iets vóór rijpheid.
Paddenstoelen kweken op stammen
Boomstammen (eik, esdoorn) inenten met shiitake- of oester-zwaminformatie. Plug spawn in geboorde gaten, was af met was. Eerste oogst: 1 jaar.
Vijvernet plaatsen
Vóór bladval. Voorkomt rottend organisch materiaal in vijver, bewaart zuurstof voor amfibieën die in vijver overwinteren.
Nieuwe vaste planten en struiken planten
September-bodem is warm én vochtig — perfect voor wortelvorming. Heggen, fruitbomen, bessenstruiken: nu of vroeg oktober.
Biodiversiteit (3)
Concrete acties voor het ondersteunen van vogels, insecten en andere tuinbewoners.
Voor de rotsstapelen en takkenrillen
Augus-/septembertijd is herstelmoment. Hagedissen, salamanders en padden zoeken nu winterplekken.
Egel-toevluchtsoord aanleggen
Een houten kistje of takkenhoop in een rustige hoek. Hem niet opjagen — egels zoeken nu hun plek voor winterslaap.
Vogelvoer inschakelen
Vanaf eind september: vetbol, zonnebloempitten, rozijnen. Trekvogels (kramsvogels, koperwieken) profiteren begin oktober.
Dieren te spotten (5)
Wat zie en hoor je deze maand in de Nederlandse tuin.
Eekhoorn
Hoogtepunt verzamelfase. Begraaft hazelnoten, walnoten en eikels — vergeet 30% terug te halen, wat boomgroei op gang houdt.
Meer over eekhoorn →Egel
Eet zich vol voor winterslaap (450g+ nodig). Zoekt rustig schuilplek met dik bladpakket.
Meer over egel →Specht
Hakt opslagplek in dode takken. Klokhuis-gat in fruitboom is vaak van een specht.
Meer over specht →Atalanta
Laatste exemplaren voor terugtrek; zwaar werken op herfstas en valappels.
Meer over atalanta →Merel
Oogst nu valappels en bramen. Soms zo dronken van gistende vruchten dat ze niet meer wegvliegen.
Meer over merel →In bloei deze maand (12)
Wilde planten die in September bloeien — uit de Plantenwijzer.
Akkerdistel
Cirsium arvense
Beemdkroon
Knautia arvensis
Bijvoet
Artemisia vulgaris
Blauwe knoop
Succisa pratensis
Boerenwormkruid
Tanacetum vulgare
Bosrank
Clematis vitalba
Cichorei
Cichorium intybus
Driekleurig viooltje
Viola tricolor
Duizendblad
Achillea millefolium
Gele plomp
Nuphar lutea
Gewone brunel
Prunella vulgaris
Gewone goudroede
Solidago virgaurea
Fenologische tekenen (3)
Natuurgebeurtenissen die het ritme van deze maand markeren.
Herfstpunt
22 septemberRond 22 september — dag en nacht even lang. Daarna kortere dagen, plant-hormoon ABA stijgt, bladeren beginnen te verkleuren.
Lijsterbes-bessen rood
Bes-stadium piek; trekt later in oktober kramsvogels en koperwieken die uit Scandinavië en Rusland aankomen.
Ochtendnevel boven gazon
Bij grond koeler dan lucht condenseert vocht — typisch verschijnsel dat het herfst is. Mooi moment om foto's te maken.
Oogst deze maand
Wat kun je nu uit de moestuin halen?
AppelsPerenPruimen (laatste)BramenPompoenen (rijp)AardappelenAardbeibessenDruivenVijgen (zon)Boerenkool eerste
Voor wat je nu kunt zaaien en wanneer: Zaaikalender September →
Tip van de maand
September is dé plantmaand. Vaste planten, struiken en heggen die je nu plant zijn volgend jaar al voorop op voorjaarsaanplant. De warme bodem stimuleert wortelgroei voordat het loof slaapt.
Reflectie
Wat september je leert over ecotuinieren.
September is de maand waarin de tuin van uitstroom (groei) naar instroom (rust) overschakelt. Voor wie ervan houdt: het is misschien wel het mooiste moment van het jaar. Mistige ochtenden, gouden licht, eerste herfstkleuren — en tegelijk overvloed aan oogst. De ecotuinier ziet hier de cyclus duidelijk: vermolmend gevallen blad voedt schimmels, voedt insecten, voedt vogels die zaden verspreiden, voedt boomgroei. Niets wordt afval. Wat in juli overvloed leek, wordt in september terug-investering. Dit is het moment om dankbaar te zijn — voor wat de tuin gaf, en voor wat ze straks weer zal geven.